Nafaka Artırımı ve Kaldırılması Davası: Şartları ve Süreci 2026

Boşanmada belirlenen nafaka, taşa kazınmış bir rakam değildir. Bir avukat olarak sık gördüğüm iki tablo var: bir tarafta, yıllar önce bağlanan 500 liralık nafakanın enflasyon karşısında eridiğini fark eden anne; diğer tarafta, işini kaybetmiş ama hala eski nafakayı ödemeye çalışan baba. İkisinin de çözümü aynı yerde: koşullar değiştiğinde nafaka da mahkeme kararıyla değişebilir. Bu yazıda nafakanın hangi şartlarda artırılabileceğini, azaltılabileceğini ya da tamamen kaldırılabileceğini, güncel Yargıtay kararları ve 2026 uygulaması ışığında anlatacağım.

Yasal Dayanak: TMK 176/4 ve 331

Nafaka uyuşmazlıklarının temel dayanağı Türk Medeni Kanunu’nun 176. maddesinin 4. fıkrasıdır. Bu hüküm nettir: “Tarafların mali durumlarının değişmesi veya hakkaniyetin gerektirdiği hallerde iradın artırılmasına veya azaltılmasına karar verilebilir.” İştirak nafakası, yani çocuk için ödenen nafaka açısından ek dayanak ise TMK 331’dir: durumun değişmesi halinde hakim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler ya da nafakayı kaldırır.

Yani nafakayı değiştirmenin anahtar kelimesi “koşulların esaslı değişimi”dir. Bu değişiklik ne kadar somut delille ortaya konursa, dava o kadar güçlü olur.

Nafaka Artırım Davası Şartları

Nafaka Artırım Davası Şartları

Nafaka artırım davası şartları TMK 176 ekseninde şekillenir. Bu davayı nafaka alan taraf, ödeyen tarafa karşı açar. Artırımı haklı kılan başlıca durumlar:

İştirak nafakası artırım davası ne zaman açılır sorusunun cevabı önemlidir: kanunda kesin bir süre yoktur, ancak uygulamada son nafaka kararının üzerinden en az bir yıl geçmesi beklenir. Bir yıl dolmadan, koşullarda olağanüstü bir değişiklik olmadıkça açılan dava reddedilebilir. Ayrıca kritik bir kural: nafaka artış kararı dava tarihinden itibaren geçerlidir, geriye dönük fark talep edilemez. Bu yüzden artırım talebini geciktirmemek gerekir.

Enflasyon ve TÜFE ile Nafaka Artışı

Enflasyon karşısında nafaka artışı hesaplama konusu, 2026’nın en çok merak edilen başlığı. Yargıtay’ın yerleşik içtihadına göre nafaka artışında birincil ölçüt, TÜİK’in açıkladığı on iki aylık ortalama TÜFE oranıdır. Uygulamada mahkemeler çoğunlukla ÜFE ya da TÜFE endeksini esas alır.

Ancak burada iki kritik nokta var. Birincisi: mahkeme yalnızca TÜFE ile bağlı değildir; Yargıtay 3. Hukuk Dairesi kararlarına göre nafaka ödeyenin gelirindeki artış ve alacaklının artan giderleri de ayrıca değerlendirilir, bu da endeks artışının üzerinde bir nafakaya zemin hazırlayabilir. İkincisi: boşanma kararında ya da protokolde yıllık otomatik artış hükmü (örneğin “her yıl TÜFE oranında artırılır”) varsa, her yıl ayrıca dava açmaya gerek kalmaz. Böyle bir hüküm yoksa nafaka uyarlama davası açmak zorunludur. En sağlıklısı, açılacak davada gelecek yıllar için de endeks bazlı otomatik artış hükmü talep etmektir; böylece tekrar tekrar dava açmaktan kurtulursunuz.

Kritik Uyarı: Salt “enflasyon var” demek çoğu zaman yeterli olmaz. Yargıtay ve mahkemeler, artan giderlerin somut belgelerle (kira sözleşmesi, fatura, okul ve sağlık giderleri) ispatlanmasını ister. Aynı şekilde nafaka ödeyenin gelirinin arttığını gösteren SGK, tapu ve araç kayıtları da davayı güçlendirir. Sadece endekse dayanmak, talebin düşük belirlenmesine yol açabilir.

Nafaka Azaltılması Davası ve Yargıtay

Nafaka azaltılması davası Yargıtay kararları ışığında, nafaka ödeyen tarafın açtığı bir davadır. Dayanağı yine TMK 176/4’tür ve ödeyenin ekonomik durumunun gerçekten kötüleştiğini ya da hakkaniyetin azaltmayı gerektirdiğini ispatlaması gerekir. Yargıtay’ın kabul ettiği başlıca azaltma sebepleri:

• Nafaka ödeyenin emekli olması, işten çıkarılması ya da gelirinin gerçek anlamda düşmesi.
• Nafaka ödeyenin sağlık sorunu nedeniyle çalışma gücünü kaybetmesi.
• Nafaka alanın ekonomik durumunun belirgin biçimde iyileşmesi.
• Nafaka ödeyenin yeniden evlenip yeni bir ailenin geçim yükünü üstlenmesi (hakkaniyet değerlendirmesinde dikkate alınır).

Burada çok önemli bir Yargıtay ilkesi var: nafakayı azaltmak için bilerek işten ayrılmak ya da geliri kasten düşürmek, kötü niyet sayılır ve dürüstlük kuralına aykırıdır. Kasıtlı işsizliğe dayanan azaltma talepleri genellikle reddedilir. Çünkü kendi kusuruyla mali durumunu bozan kişi, TMK 2’deki dürüstlük kuralından yararlanamaz.

Nafakanın Kaldırılması Hangi Durumlarda

Nafakanın kaldırılması davası hangi durumlarda açılır sorusunun cevabı, nafakanın türüne ve TMK 176/3’e bağlıdır. Yoksulluk nafakası iki farklı yolla sona erer:

Birincisi, kendiliğinden sona erme: nafaka alan tarafın yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümü halinde yoksulluk nafakası kendiliğinden kalkar; ayrıca dava açmaya gerek yoktur. Ancak uygulamada, icra takibini durdurmak için mahkemeden “nafakanın sona erdiğinin tespiti” kararı almak çoğu zaman gerekir; çünkü icra müdürlükleri bu değerlendirmeyi yapma yetkisine sahip değildir.

İkincisi, mahkeme kararıyla sona erme: nafaka alanın evlenmeden fiilen evliymiş gibi biriyle yaşaması, yoksulluğunun tamamen ortadan kalkması ya da haysiyetsiz hayat sürmesi halinde, nafaka ancak açılacak dava ve mahkeme kararıyla kaldırılır.

Yoksulluk Nafakasının Kaldırılması Sebepleri

Yoksulluk nafakasının kaldırılması sebepleri arasında en çok tartışılanı, nafaka alanın işe girmesi ve fiilen evli gibi yaşamasıdır. İki noktayı netleştirelim:

Birincisi, asgari ücretle işe girme: Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında, nafaka alanın asgari ücret düzeyinde bir gelire kavuşması tek başına yoksulluk nafakasını tamamen kaldırmaz; ancak nafakanın hakkaniyete uygun oranda indirilmesi için güçlü bir sebeptir. Yine de Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun bir kararında, hem alacaklının hem borçlunun asgari ücret düzeyinde gelirinin bulunduğu, her ikisinin de yoksul sayılması gereken bir olayda, yoksulluk nafakasının tamamen kaldırılmasına hükmedilmiştir. Yani her dosya kendi koşullarında değerlendirilir.

İkincisi, fiilen evliymiş gibi yaşama: nafaka alanın başka biriyle evlenmeden, evli çift gibi sürekli ve oturmuş bir birliktelik kurması nafakanın kaldırılması sebebidir. Yargıtay, bu birlikteliğin geçici ya da arızi değil, süreklilik arz etmesini arar; genellikle en az altı aylık birlikte yaşamı yeterli kabul eder. Aynı evde yaşama, ortak harcama, sosyal çevrede çift olarak tanınma bu durumu gösterir.

İştirak Nafakası ve 18 Yaş

İştirak nafakası, yani çocuk için ödenen nafaka, yoksulluk nafakasından farklı kurallara tabidir. En çok sorulan konu, çocuğun 18 yaşını doldurmasıdır. Kural olarak çocuğun ergin olmasıyla iştirak nafakası sona erer. Ancak burada önemli bir istisna vardır:

Yani üniversitede okuyan bir çocuk, 18 yaşını geçse bile eğitimi boyunca desteğe muhtaçsa nafaka almaya devam edebilir. İştirak nafakasında ayrıca, önceki kararda yıllık artış oranı bulunması, sonradan artırım davası açılmasına engel değildir; Yargıtay önceki artış oranının kesin hüküm oluşturmayacağını kabul eder. Bu süreçte bir Küçükçekmece Avukat ile görüşmeniz, doğru nafaka türünü belirlemenizi sağlar.

Görevli Mahkeme ve Dava Süreci

Görevli Mahkeme ve Dava Süreci

Nafaka uyarlanması davası görevli mahkeme konusu nettir. Aşağıdaki tablo, nafaka davalarının temel usul bilgilerini özetler.

Uygulamada güçlü bir yöntem, terditli (kademeli) talep kurmaktır: dilekçede “öncelikle nafakanın kaldırılması, kabul edilmezse indirilmesi” şeklinde bir istem yapılır. Yargıtay’ın “çoğun içinde az da vardır” ilkesi gereği, kaldırma talebi indirme talebini de kapsar. Resmi mevzuatı devletin kaynağından incelemek isterseniz, Türk Medeni Kanunu’nun ilgili maddelerine mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular