İşlenemez Suç Nedir?

İşlenemez suç, ceza hukukunda failin bir suçu işlemeye yönelik iradesini ortaya koymasına rağmen, kullanılan aracın elverişsizliği veya suçun maddi konusunun yokluğu nedeniyle suçun hukuki anlamda gerçekleşmesinin baştan itibaren imkânsız olduğu durumlardır. Bu tür durumlarda failin ceza normunu ihlal etme amacı olmasına rağmen, fiiliyle suçun oluşmasını sağlayacak bir tehlike veya zarar meydana gelmemektedir. Dolayısıyla işlenemez suç, esasen suçun tamamlanabilmesinin nesnel olarak mümkün olmadığı halleri ifade eder.

İşlenemez Suçun Şartları

İşlenemez suçun varlığından söz edebilmek için belirli şartların bir arada bulunması gerekir. Bunlar; suçun maddi konusunun bulunmaması veya kullanılan aracın suçun işlenmesine nesnel olarak elverişsiz olmasıdır. Bu şartlar gerçekleşmediği sürece işlenemez suçtan bahsetmek mümkün değildir.

Suçun Konusunun Bulunmaması

Suçun konusu, işlenmek istenen fiilin yöneldiği hukuki veya maddi varlıktır. Eğer suçun konusu fiilen mevcut değilse, işlenemez suç durumu ortaya çıkar. Örneğin, daha önce ölmüş bir kişiyi öldürmeye teşebbüs etmek, suçun konusu olan “canlı insan”ın mevcut olmaması nedeniyle işlenemez suç olarak değerlendirilir. Bu durumda suçun tamamlanması objektif olarak mümkün değildir.

Aracın Elverişsiz Olması

İşlenemez suçun bir diğer şartı ise, failin kullandığı aracın işlenmek istenen suçu gerçekleştirmeye nesnel olarak elverişsiz olmasıdır. Örneğin, boş bir tabanca ile birini öldürmeye çalışmak, aracın işlevsizliği nedeniyle sonucu doğurmayacağından işlenemez suç kapsamına girer. Burada failin kastı bulunmakla birlikte, kullanılan araç hukuki sonuç doğuracak nitelikte değildir.

İşlenemez Suçun Türleri

İşlenemez suçlar, konu ve araç bakımından iki ana gruba ayrılır. Her iki grupta da mutlak ve nispi elverişsizlik ayrımı yapılır.

Konu Bakımından İşlenemez Suç

Konu bakımından işlenemez suç, suçun maddi konusunun mevcut olmaması halinde ortaya çıkar. Örneğin, hamile olmayan bir kadın üzerinde çocuk düşürtme amacıyla tıbbi müdahalede bulunmak, suçun maddi konusu (gebelik) yokluğunda işlenemez suçtur. Yine, daha önce ölmüş birini öldürmeye teşebbüs etmek de bu kapsamdadır.

Araç Bakımından İşlenemez Suç

Araç bakımından işlenemez suç ise, failin kullandığı aracın suçun işlenmesi için nesnel olarak elverişsiz olması halinde gündeme gelir. Boş bir tabanca ile veya su tabancasıyla birini öldürmeye kalkışmak, ya da iktidarsız bir kişinin cinsel saldırı gerçekleştirmeye teşebbüs etmesi gibi örneklerde araç mutlak olarak elverişsiz olduğu için işlenemez suç söz konusudur.

Mutlak ve Nispi Elverişsizlik

İşlenemez suçun değerlendirilmesinde mutlak ve nispi elverişsizlik kavramları büyük önem taşır:

• Mutlak Elverişsizlik: Aracın veya suçun konusunun işlenmek istenen suçu gerçekleştirmesi objektif olarak mümkün değildir. Örneğin, ölü kişiyi öldürmeye çalışmak veya boş tabanca ile ateş açmak.
• Nispi Elverişsizlik: Araç veya konu belirli koşullarda suçu işlemeye elverişli olabilir; ancak somut olayda yetersizdir. Örneğin, çelik yelek giyen birine gerçek silahla ateş etmek, ya da o gün para konmamış bir kasadan hırsızlık yapmaya çalışmak. Bu durumda teşebbüs hükümleri uygulanır, işlenemez suçtan söz edilmez.

İşlenemez Suç ile Teşebbüs Arasındaki Farklar

İşlenemez suç ile teşebbüs arasındaki temel fark, suçun tamamlanmasının baştan itibaren objektif olarak imkânsız olup olmamasıdır. Teşebbüste failin eylemi, suçun tamamlanmasına elverişli hareketler içerir ve sadece dış nedenlerle netice gerçekleşmemiştir. İşlenemez suçta ise, kullanılan araç veya konu baştan itibaren suçu imkânsız kılar. Bu nedenle işlenemez suçta cezalandırma çoğu hukuk sisteminde mümkün olmamaktadır.

İşlenemez Suçta Yaptırım ve Cezalandırma

İşlenemez suçlarda failin cezalandırılması konusu, ceza hukuku doktrininde ve karşılaştırmalı hukukta tartışmalıdır. Yaptırım uygulanıp uygulanmayacağı, ilgili ülkenin ceza kanunlarında benimsenen yaklaşıma göre değişmektedir.

Türk Ceza Kanunu’nda Düzenleme

Türk Ceza Kanunu’nda işlenemez suçlara ilişkin açık bir düzenleme yer almamaktadır. Kanunun gerekçesinde, teşebbüsün cezalandırılabilmesi için failin hareketinin elverişli olması gerektiği belirtilmiştir. Bu nedenle, işlenemez suç kapsamında kalan fiillerde, failin sorumluluğu söz konusu olmaz ve herhangi bir yaptırım uygulanmaz. Türk ceza hukukunda objektif teori benimsenmiş olup, yalnızca elverişli teşebbüsler cezalandırılabilir.

Karşılaştırmalı Hukukta Yaklaşımlar

Bazı ülkelerde işlenemez suçlar sübjektif teoriye göre cezalandırılırken, bazı ülkelerde objektif teori benimsenerek işlenemez suçlar yaptırımsız bırakılır. Sübjektif teoriyi benimseyen hukuk sistemlerinde failin kastı esas alınır ve sonuç imkânsız olsa dahi cezalandırma yolu seçilir. Objektif teori ise suçun tamamlanmasının baştan mümkün olmamasını esas alır ve cezalandırmayı reddeder.

İşlenemez Suçun Sözde Suçtan Farkı

İşlenemez suç ile sözde suç (fiili yanılma) arasında önemli farklar bulunur. Sözde suçta, failin eylemi objektif olarak suç teşkil etmez; çünkü eylem yasal tanıma uymaz. Örneğin, kişi başkasının malını çaldığını sanarak kendi malını aldığında, tipiklik unsuru yoktur ve suç oluşmaz. Oysa işlenemez suçta, eylem yasal olarak suç tanımına uygundur fakat suçun konusu veya kullanılan araç nedeniyle somut olarak suçun işlenmesi imkânsızdır. Eğer suçun konusu veya araç elverişli olsaydı, suç işlenebilirdi.

İşlenemez Suça İlişkin Örnekler

• Daha önce vefat etmiş bir kişiyi öldürmeye çalışmak (konu bakımından mutlak elverişsizlik).
• Hamile olmayan bir kadın üzerinde düşük yaptırma amacıyla tıbbi müdahalede bulunmak (konu bakımından mutlak elverişsizlik).
• Boş tabanca ile birini öldürmeye teşebbüs etmek (araç bakımından mutlak elverişsizlik).
• İktidarsız bir kişinin cinsel saldırı gerçekleştirmeye kalkışması (araç bakımından mutlak elverişsizlik).

Elverişli ve Elverişsiz Teşebbüsün Ayrımı

Elverişli teşebbüs, failin eyleminin suçun tamamlanmasına objektif olarak uygun olduğu, ancak dış etkenlerle başarıya ulaşamadığı durumları ifade eder. Elverişsiz (işlenemez) teşebbüs ise, baştan itibaren suçun tamamlanması nesnel olarak imkânsızdır. Hukuki sonuç açısından önemli olan bu ayrım, cezalandırma yönünden belirleyicidir: Elverişli teşebbüs cezalandırılırken, elverişsiz teşebbüs yani işlenemez suç cezalandırılmaz.

Sıkça Sorulan Sorular

İşlenemez suç nedir, örnekleri nelerdir?

İşlenemez suç, suçun maddi konusunun yokluğu veya kullanılan aracın elverişsizliği nedeniyle baştan itibaren suçun gerçekleşmesinin imkânsız olduğu durumlardır. Örnek olarak, ölmüş birini öldürmeye çalışmak veya boş tabanca ile adam öldürmeye teşebbüs etmek gösterilebilir.

İşlenemez suç ile teşebbüs arasındaki fark nedir?

Teşebbüste failin hareketi suçu tamamlamaya elverişlidir ancak dış nedenlerle suç tamamlanmaz. İşlenemez suçta ise, hareket baştan itibaren suçun gerçekleşmesine nesnel olarak elverişsizdir; yani suçun tamamlanması imkânsızdır.

Türk Ceza Kanunu’nda işlenemez suçlar cezalandırılır mı?

Türk Ceza Kanunu’nda işlenemez suçlara ilişkin açık bir hüküm bulunmamaktadır. Ancak objektif teori benimsenmiştir ve işlenemez suçlarda faile yaptırım uygulanmaz.

İşlenemez suç ile sözde suç arasındaki temel farklar nelerdir?

Sözde suçta failin eylemi yasal suç tanımına uymaz ve tipiklik unsuru yoktur. İşlenemez suçta ise fiil suçun tanımına uygundur, ancak konu veya araç nedeniyle sonuç imkânsızdır.

Sonuç

İşlenemez suç, ceza hukuku açısından failin kastı bulunsa da, suçun maddi konusunun yokluğu veya kullanılan aracın elverişsizliği nedeniyle suçun tamamlanmasının baştan imkânsız olduğu durumlardır. Türk Ceza Kanunu’nda objektif teori benimsenmiş olup, işlenemez suçlarda faile yaptırım uygulanmaz. Elverişli teşebbüs ile elverişsiz teşebbüs arasındaki ayrım ise hukuki sonuçlar açısından büyük önem taşır. İşlenemez suçun sözde suçtan ayrılması da doktrinde ve uygulamada dikkat edilmesi gereken bir husustur.