İçindekiler
Gabin, Türk Hukukunda taraflardan birinin içinde bulunduğu kötü durum, tecrübesizlik veya acelecilikten yararlanılarak yapılan, aşırı dengesiz bir sözleşmeyi ifade eder. Bu durum, genellikle hakkaniyete aykırı bir kazanç sağlama amacı taşır ve sözleşmenin geçerliliğini tartışmalı hale getirebilir. Gabin, özellikle Türk Borçlar Kanunu’nun 28. maddesinde düzenlenmiştir.
Gabinin Unsurları
Bir sözleşmenin gabin nedeniyle iptal edilebilmesi için aşağıdaki unsurların bir arada bulunması gerekir:
1. Aşırı Yararlanma (Objektif Şart)
Sözleşmenin tarafları arasındaki edimler arasında aşırı bir oransızlık bulunmalıdır. Örneğin, bir malın gerçek değerinin çok altında satılması veya bir hizmet karşılığında çok yüksek bir bedel ödenmesi gibi.
2. Kötü Durum, Tecrübesizlik veya Acelecilik (Subjektif Şart)
Sözleşmenin zayıf tarafı, içinde bulunduğu şu durumlar nedeniyle haksız bir şekilde zarara uğramış olmalıdır:
• Kötü Durum: Maddi sıkıntı, sağlık sorunları gibi zorluklar.
• Tecrübesizlik: Ticari işlemler konusunda yeterli bilgi veya deneyime sahip olmama.
• Acelecilik: Hızlı karar alma baskısı nedeniyle hatalı bir işlem yapma.
3. Karşı Tarafın Kötü Niyeti
Gabin iddiasında bulunan taraf, karşı tarafın bu durumdan kötü niyetle yararlandığını kanıtlamalıdır. Yani karşı taraf, zayıf durumdaki kişinin çaresizliğini bilerek ve bundan faydalanarak işlem yapmış olmalıdır.
Gabin Nedeniyle Sözleşmenin İptali
Gabin nedeniyle bir sözleşmenin iptali için, zarar gören tarafın 1 yıl içinde ve her halde 5 yıl içinse mahkemeye başvurması gerekir. Bu süre, sözleşmenin yapıldığı tarihten veya gabinin fark edildiği tarihten itibaren başlar.
İptal için Gerekenler:
• Sözleşmenin taraflar arasında dengesiz bir kazanç sağladığı kanıtlanmalıdır.
• Mahkemeye, kötü niyetin varlığını ve zarar durumunu gösteren belgeler sunulmalıdır.
Gabin Örnekleri
• Emlak Satışı: Maddi sıkıntı içinde olan bir kişinin, gayrimenkulünü gerçek değerinin çok altında bir fiyatla satmak zorunda kalması.
• Borç Verme: Borca ihtiyacı olan bir kişiye, piyasada uygulanan faiz oranlarının çok üstünde faizle borç verilmesi.
• Ticari İşlemler: İş tecrübesi olmayan bir kişinin, piyasadaki fiyatlara oranla çok pahalı bir ürün satın alması.
Gabinin Hukuki Sonuçları
• Gabin tespit edilirse, sözleşme mahkeme kararıyla geçersiz sayılabilir veya değiştirilebilir.
• Sözleşmede oransızlık giderilebilir ve taraflar arasındaki dengenin sağlanması amacıyla yeni bir düzenleme yapılabilir.
Sonuç
Gabin, taraflardan birinin korunmasız durumda olduğu hukuki ilişkilerde ortaya çıkabilecek haksız kazançların önlenmesi için önemli bir düzenlemedir. Ancak gabin iddiası, somut delillerle desteklenmeli ve hukuki süreci dikkatle takip etmelidir.